 |
| Ngo-vertegenwoordiger Joyce Brummelman met Benjamin Nolan van de PV in de VN |
Deze week was het eindelijk zover: mijn reis naar de Verenigde Naties om van dichtbij te volgen hoe de afspraken en onderhandelingen rondom de Commission on the Status of Women (CSW) steeds meer vorm krijgen. Access to justice – toegang tot het recht – klinkt misschien als één thema, maar in werkelijkheid bestaat het uit talloze dimensies. Elk land heeft een andere juridische werkelijkheid, andere barrières, andere verhalen. Als NGO vertegenwoordiger mocht ik deze discussies mede volgen en luisteren naar wat landen, experts en activisten hierover te zeggen hebben.
Ondanks de sneeuwstorm landde ik dinsdagmiddag in New York en ging ik direct door naar de Nederlandse Vertegenwoordiging van de Verenigde Naties. Daar hoorde ik hoe Nederland werkt aan een zo sterk mogelijke uitkomst van de CSW: ambitieus, principieel en met oog voor de realiteit van vrouwen en meisjes wereldwijd.
De aftrap: landen in gesprek over ‘Access to Justice’
Woensdagochtend gingen de gesprekken echt van start. Het was de tweede week van plenaire onderhandelingen. Landen spraken over strafrecht en veiligheid, en vooral over de risico’s die vrouwen en meisjes lopen. Maar er werd ook gekeken vanuit het perspectief van vrouwen als veroordeelden: welke inspanningen zijn nodig om te voorkomen dat vrouwen in detentie met nog meer geweld in aanraking komen?
Toegang tot het recht gaat echter verder dan juridische procedures. Het gaat óók over toegang tot informatie, over weten welke rechten je hebt, over waar je terecht kunt als je onrecht ervaart. En in veel landen speelt naast nationale wetgeving ook het traditionele en informele recht een grote rol. De afgelopen maanden hoorde ik van vele maatschappelijke organisaties en activisten hoe complex en gelaagd dit alles in de praktijk is.
Geweld als rode draad
Bijna alle gesprekken raakten aan het thema geweld. Maatschappelijke organisaties verspreiden kaartjes met signalen van femicide, ondersteunen vrouwen die gevangen zitten in gedwongen huwelijken of die — zelfs na een scheiding — onder druk worden gezet contact te houden met een gewelddadige ex-partner vanwege omgangsregelingen.
En dan zijn er de verhalen van jongeren die betrokken zijn bij het werk van Plan International. Zij vertelden hoe weinig invloed meisjes voelen dat ze hebben, hoe spannend en soms ronduit gevaarlijk het is om zich in hun gemeenschap uit te spreken over hun rechten. En hoe oneerlijk het is dat slachtoffers van geweld soms veel geld moeten betalen voor een vervolgonderzoek of juridische stappen.
De ervaringsverhalen bleven het meest hangen: verhalen over verkrachting, over verdriet, over het uitblijven van gerechtigheid. Het maakt duidelijk dat dit niet alleen een juridisch vraagstuk is. Het gaat om normverandering, het doorbreken van machtsstructuren, het aanpakken van systemisch geweld en onderdrukking van vrouwen en meisjes in al hun diversiteit.
De rol van de staat – en de uitdaging om elkaar te vinden
Toch ben ik ervan overtuigd dat de houding en opstelling van staten wél een doorslaggevende rol spelen. Ook deze week werd dat zichtbaar. Sommige staten geloven dat meisjes geen plek hebben in het politieke leven en dat hun belangen dus niet relevant zijn bij besluitvorming. Andere staten weigeren te erkennen dat zij zelf verantwoordelijkheid dragen voor het verbeteren van toegang tot recht. En daar waar het maatschappelijk middenveld zou moeten worden gezien als expert en partner, zien sommige regeringen maatschappelijke organisaties vooral als lastige bemoeials die moet worden buitengesloten.
Dit alles maakt het moeilijk om tot gezamenlijke conclusies te komen — niet alleen over toegang tot het recht zelf, maar ook over wie daarbij worden meegenomen.
Gaat het ook over meisjes, over vrouwen die door afkomst, achtergrond of gender een grotere kans hebben met het rechtssysteem in aanraking te komen, bijvoorbeeld vanwege verhoogde risico’s op geweld? En hoe verhouden thema’s als klimaatgerechtigheid zich tot toegang tot het recht? Denk aan klimaatactivisten, of vrouwen en meisjes die de gevolgen van klimaatverandering ervaren en hun recht willen halen. Of vrouwen en meisjes die oorlog en conflicten doormaken.
Een moeizaam, maar noodzakelijk proces
Het kost veel tijd om door alle tekstvoorstellen heen te gaan. Iedereen is het erover eens dat toegang tot het recht voor vrouwen wereldwijd beter moet. Maar over de manier waarop dat moet, staan landen soms lijnrecht tegenover elkaar.
Toch is het precies om die reden belangrijk dat we dóórgaan. Dat we blijven luisteren. En dat we de verhalen van vrouwen en meisjes al hun diversiteit blijven inbrengen in ruimtes waar beslissingen worden genomen. Want toegang tot het recht gaat uiteindelijk over waardigheid, veiligheid en gelijkwaardigheid — en dat zijn geen privileges, maar fundamentele rechten.
door Joyce Brummelman, CSW70 ngo-vertegenwoordiger en Advisor International Advocacy bij Plan International Nederland
* Lees hier meer over Joyce Brummelman
Comments