Afgelopen week begon de officiële jaarlijkse VN-vergadering over vrouwenrechten; de Commission on the Status of Women (CSW). Sinds 1947 is dit hét moment en dé plek waar voor vrouwenrechtenorganisaties, vrouwelijke mensenrechtenverdedigers en feministische activisten uit de hele wereld elkaar ontmoeten, kennis uitwisselen, strategie bepalen en plannen smeden. Ze geven input aan hun overheidsdelegaties voor de onderhandelingen, vragen aandacht voor specifieke rechtenschendingen wereldwijd en zetten nieuwe thema’s op de kaart, zoals de impact van klimaatverandering of discriminerende AI en online haat. Maar naast de vraag wie er aanwezig is, dringt dit jaar ook een andere vraag zich op, namelijk: “wie is er niet?”
Gevolgen van de visum-ban
De Verenigde Staten worden namelijk een steeds minder toegankelijke plek voor wereldwijde onderhandelingen. Voor maar liefst 75 landen wereldwijd gelden er reisrestricties of visumbeperkingen. Dit zijn vooral landen in het mondiale Zuiden, in onder meer Afrika, Latijns-Amerika en Azië. Voor maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers uit die landen betekent dat heel concreet dat ze simpelweg niet kunnen afreizen naar de VS. Wie het land niet binnenkomt, kan niet deelnemen. En wie niet deel kan nemen, wordt waarschijnlijk niet gehoord. Dit heeft uiteraard directe gevolgen voor welke perspectieven er duidelijk klinken en welke ontbreken. Voor welke verhalen verteld worden en gehoord worden, en welke niet. En voor wie mede de prioriteiten en de richting bepaalt, en wie niet.
Al voor mijn vertrek hoorde ik van verschillende Nederlandse organisaties binnen het WO=MEN netwerk dat veel van hun Zuidelijke partners dit jaar geen visum kregen. Terwijl die partners juist de belangrijkste reden zijn voor hun aanwezigheid in New York. Bovendien is er wereldwijd steeds minder financiering beschikbaar voor gendergelijkheid en de organisaties die zich daarvoor inzetten. Helaas hebben een hoop organisaties daarom ook een financiële afweging moeten maken.
Veiligheidsrisico’s
Ook persoonlijke veiligheid vormt een drempel. Voor trans en non-binaire personen is de VS vrijwel ontoegankelijk (zie ook deze blog). De VS erkent geen paspoorten met een X erin en staat alleen reisdocumenten met “geslacht bij geboorte” toe. Dit betekent ofwel dat trans en non-binaire mensen niet naar de VS kunnen reizen, ofwel dat ze groot risico lopen op discriminerende controle, wat een grote drempel is om überhaupt te reizen.
Ook voor mensen van kleur vraagt reizen naar de VS een afweging over persoonlijke veiligheid. Anderen twijfelden vanwege hun publieke profiel, omdat je tegenwoordig al je social media accounts moet opgeven bij de Amerikaanse autoriteiten. De afgelopen tijd sprak ik meerdere mensen die besloten om niet te gaan. Ook ontmoette ik genoeg mensen die wel gingen, maar zich vooraf best zorgen maakten.
Zichtbaar maken wie er ontbreekt
Bij veel sessies van maatschappelijke organisaties wordt gelukkig expliciet aandacht gevraagd voor wie er niet kon komen. Want wie niet aanwezig is, is letterlijk onzichtbaar en onhoorbaar. Soms wordt een videoboodschap gedeeld van een spreker die geen visum kreeg. Of er wordt een lege stoel op het podium gezet. Als een stille, maar zichtbare, herinnering dat iemand daar had moeten spreken.
Zoals een dappere activist tijdens een sessie sprak:
“Ik heb mijn hele leven gepleit tegen ‘onbehalfism’, maar ik vrees dat het nu het beste is dat we hebben. Het is aan ons allen om te spreken namens en voor iedereen die hier niet fysiek aanwezig kan zijn. Ik hoop dat dit het laatste jaar is dat de CSW in de VS is, want voor gendergelijkheid moeten we een mondiale beweging bouwen, en dat kan niet op een plek waar de wereld niet binnenkomt.”
Juist zichtbaarheid is vaak zo belangrijk voor activisten die hun dappere werk met gevaar voor eigen leven doen. We weten dat het bescherming biedt als de wereld meekijkt en betrokken is bij hun welzijn. Daarom is het belangrijk dat degenen die wel kunnen reizen aanwezig zijn om het werk en de verhalen van anderen zichtbaar te maken.
Tegelijkertijd merken veel actieve CSW-gangers op dat het een minder relevante plek wordt wanneer zoveel mensen en perspectieven ontbreken. En dat is extra zorgelijk in een tijd waarin multilaterale besluitvorming onder druk staat, en waar conservatieve en anti gender bewegingen goed georganiseerd en wél aanwezig zijn. Juist nu is een sterk, aanwezig en georganiseerd feministisch maatschappelijk middenveld bij de onderhandelingen misschien wel belangrijker dan ooit. Al was het maar om op de lege stoelen te blijven wijzen, en te pleiten voor de perspectieven die niet worden gehoord.
Marjolein Quist, WO=MEN
Comments